पदर ...

पदर ...
नक्षीदार पदर ...
रेशमी साडीचा...बुट्टीदार काठाचा .. जरतारीच्या मोराचा
वयात येताना आपसूकच चापून-चोपून खांद्यावर विसावलेला...
सौभाग्याचे लेणे होऊन आदरार्थी डोक्यावरून दुसरया खांद्यावर रुळलेला ..
आपल्याच जीवाच्या गोळ्याला पाजताना कधी अलगद मायेची पाखर झालेला..

अश्या पदराचे किती पदर येऊन चिकटलेले बाईपणाला
देवीपणाची झूल पांघरून पुतळा करून ठेवणारा ...
कधी गर्भातच नशिबाची रेघ पुसणारा ...
उंबरठ्याआड चेहरा लपवत जगणारा ..
जातायेता कधी कुत्सित नजरांनी थेट पदराच्याही पलीकडे स्पर्श करू पाहणारा ..
नाहीतर मग त्याच हातानी पदर फेडून स्त्रीत्वाचा मानभंग करणारा ...

ह्या अश्या निर्वस्त्र देहाकडे उठलेल्या तुझ्या नजरेला कधी हे कळलेच नाही की,
दोन चार शारीरिक भिन्नत्व ... काही हार्मोन्सचा फरक .. या पलीकडे तुझ्या आणि माझ्या देहात काडीमात्र फरक नाही...
सांगाडा, देह, रूप, रंग अश्या वरवरच्या गोष्टींपलीकडे ..
एक मेंदू, एक हृदय, एक मन... तुलाही आहे... मलाही ...
जाणीवा, अस्मिता, स्वप्न आशा.. या सारयांची गोळाबेरीज करून जे जगणे होते.. तेही तुझ्याच सारखे...
घर अंगण कुटुंब गोतावळा... त्यातही तसूभर फरक नाही... नव्हताच..
मग हे अवडंबर कशाचे...
आदिम काळापासून जेव्हा त्या पदराचे अस्तित्वच नव्हते...
त्याही काळी तू होतास...अन मी ही होतेच ...
कदाचित त्याच काळात परस्पर सन्मानाचे युग असावे..
शारीर जाणिवांच्या पलीकडे जाऊन एक व्यक्ती.. एक माणूस म्हणून जगण्याचे भान असावे ... असावे का? 

आता या क्षणाला... या युगात ..
अश्या विविध अर्थी पदराचे कितीसे पापुद्रे अजून ओरबाडावे लागतील..
किती देहांना अजून विदेही व्हावे लागेल...
की मग या समाजपुरुषाला जाग येईल... कधी ?? 

कधी, तू आणि मी मधले हे बाईपणाचे अंतर मिटेल ..
दुय्यम असल्याची... "भोग्य" अशी वस्तू झाल्याची जाणीव मिटेल ..
एक माणूस म्हणून लिंगनिरपेक्ष जगण्याची अपेक्षा करता येईल...
कधीतरी येईलच ...
त्यावेळी हा असा "एखादा"च दिवस विशेष करावा लागणार नाही...

जागतिक महिला दिवसाच्या शुभेच्छा ३६५ दिवसांसाठी ...

- भक्ती आजगांवकर

छायाचित्र आंतरजालाहून साभार

सहेला रे...

ओ SSSS.... सहेला रे... 

मूर्तीवर पळी पळी अभिषेक करणारा हात जरासा थांबला... त्या लाल आवरणात गच्च लपेटलेल्या मनाला एकवार साद घातल्यासारखा तो आवाज.. "सहेला रे".... झटक्यात जाणीव की अजून आत काहीतरी जिवंत आहे... एका क्षणाचीच ... एका क्षणात कंपन पाऊन परत स्थिर होणाऱ्या तंबोऱ्याच्या तारेगत मन परत दगड... पुन्हा अभिषेकाची धार मूर्तीवर त्याच गतीत सुरु झाली... परत तेच नि:शब्द आवर्तन... पुन्हा तोच अडकलेला श्वास ... पुन्हा तेच अंधारे भवताल ... 

आताश्या हे असे का होतेय.. एका शिळेगत जगणे अंगवळणी पडल्यावर पुन्हा ही जाणीव... जिवंत असल्याची पुन्हा एक आठवण ... का.. कशासाठी... ??

" आ... मिल गाये ... सहेला रे......sss " 

"सप्त सुरन की बेल सजाये ...... "

परकरी वयात नवरोबा म्हणून चिडवून घेताना अस्सा राग आलेला सगळ्यांचाच... कसे नाक उडवत चिडवतात सगळे... अन हा पण का असा मागे मागे करतो.. पण, पंडितराव गुरुजींकडे सा गिरवताना, तिरपा डोळा करून भुवई उंचावून पाहिल्या क्षणी ओंजळभर चिंचेचे आकडे दाखवलेस न, त्या क्षणी कुठे तरी रुजवात होती का या नात्याची ... खेळताना, भांडताना बाजू घेताना .. उघडलेल्या तळव्यावर केवड्याची सुरेख पात ठेवताना .. आरशात बघून कुंकू लावताना उमटलेल्या प्रतिमेतून हसू सांडताना ..

" आ ssss आ ... मिल गाये... जनम जनम का संग ना भूले... "

लाल आलवण मानेभवती घट्ट लपेटून घेत पाऊले आपसूक घाटावरच्या मंदिराकडे वळली...एकेक चिरा ढासळत असलेल्या त्या मंदिराच्या गाभाऱ्यात उदास एकच दिवा जळत होता... तो ही अधुरा, भवातालचा अंधार विझवायला... वाऱ्याच्या झोताबरोबर झगडण्याची त्याची अपुरी धडपड... अन या कशाचाच मनावर न उमटणारा ओरखडा.. 

"सहेला रे ssss .. सहेला रे..." 

मोरपीस फिरवल्यागत एक शहारा अंगभर उमटून गेलेला.... आंब्याच्या आडव्या फांदीवर बांधलेल्या झोक्यावर झोके घेताना... सुरात सूर मिसळून गाताना... पहिल्यांदा हातावर ठेवलेला हात लाजून काढून घेताना... किती क्षण ... किती ताना ... किती झोके.. तुझे माझे.. 

गाणे शिकण्यासाठी तुझा इंदूरला जायचा निर्णय... अन वेड्यागत वाडाभर भिरभिरून शेवटी माजघराच्या उंबरठ्यावर अडखळलेले पाऊल... किती आणिक काय बोलू असे झाले असताना तुझे दिलाश्याचे शब्द... "तुझ्यासाठी आहेच मी ..नेहमीच असेन. येईन न परतून लगेच...!!" आभाळभर भरारी घेणाऱ्या गाण्याला गवसणी घालायचे तुझे स्वप्न अन माजघरातून पडवीत, अंगणातल्या मोहरलेल्या तुळशीपासून मागल्या दारच्या बहरणाऱ्या शेवग्यापर्यंत माझे जगणे तुझ्या शब्दाभवती पिंगा घालणारे.. हिरव्या काकणातून अन गर्भरेशमी लुगड्यावरून हळुवार हात फिरवताना लाजून चूर झालेले... 

" जनम जनम का संग ना भूले... अब के मिले तो बिछुर न जाये... "

पुन्हा पुन्हा ही रात्र येते.... दिवसच्या दिवस अख्खा एका आवर्तनासारखा संपतो... तारीख बदलते.. ऋतू बदलतात... अवचित पुन्हा जुन्या आठवणीचे दोन चार शिंतोडे तेवढे मनावर पडून जातात... पण ही रात्र... डोळे रोखून पाहत असल्यासारखी... सावज हेरून दबा धरून बसल्यासारखी.. दर दिवसाच्या शेवटी पुन्हा एकदा कोंडीत पकडणारी... अंतहीन ...कोरडीठाक .. माहेरी असताना आजीच्या मऊ लुगड्याची शिवलेली गोधडी पांघरली की साऱ्या आयुष्यावर एक सुरक्षित माया जाणवे... आजकाल सारे आयुष्यच उघड्यावर पडलेय का..?? अन त्याचेही काही सोयरसुतक वाटू नये हे का... ??? 

श्वासाची एक अखंड माळ कळतनकळत चालू राहावी अशी... एखादी उचकी.. एखादी कळ.. एखादीच वेदना..जगण्याशी बांधून ठेवणारी एक तरी खूण.. रंगाच्या गंधांच्या या पसाऱ्यात इतके अलिप्त रंगगंधहीन होऊन जावे जगणे... सुरांच्या अविनाशी सागरातून तुझ्यापर्यंत पोहोचेल अशी एकही धून हाती लागू नये ... ???

"सहेला रे ..." माळेचे मणी ओढत रात्र संपलीय ... पुन्हा एक आवर्तन सुरु... पुन्हा एका चौकटीचा प्रवास सुरु ... दुसऱ्या रात्री पर्यंतचा!!! 

"आ मिल जाये... सहेला रे... "

दीपदानाचा दिवस आठवतोय का ??... घाटावरच्या देवळात साऱ्या गाभाऱ्यात, मंडपात अन घाटावरही.. जिथे तिथे पणत्यांच्या चिमुकल्या वाती अंधारावर राज्य गाजवताना... देवळाच्या आवारातल्या दीपमाळा तेजाळत आकाशाकडे उन्नत पाहताना...अन घाटावर पायऱ्यावर बसून लाटांवर दिवे सोडून देताना...

सोबत होतास न तू... आहेस... अजून आहेस... 

आश्वासक सोबत... 

या लाटा अजून हेलकावताहेत.. त्या पणत्या वाहत दूर किनाऱ्याला लागल्यात का... तुझ्या किनाऱ्याला?? 

थंडगार पाण्याचा स्पर्श पावलाला... आत्म्याला त्या परमात्म्याचा स्पर्श असाच होत असावा का ?? 

"सहेला रे ... अब के मिले तो बिछुर न जाये... !!! "

ही रात्र संपलीय आता ... सहेला रे...सहेला रे... !!! 

- भक्ती आजगावकर 

छायाचित्र आंतरजालाहून साभार!! 

प्रेरणा : गानसरस्वती किशोरी अमोणकर यांची "सहेला रे" ही अप्रतिम कलाकृती 
इथे ऐका...

आस

ओंजळीत तुझ्या मोगऱ्याची फुले 

दिली कुणी नी घेतली कुणी.. 

सुगंध माझ्या भोवती परिमळे

आले कुणी अन गेले कुणी ..!! 

नभांच्या किनारी धरेचे उसासे 

क्षितीज हा भास वाटे जरी..  

शब्दातुनी रक्त सांडे कुणाचे 

व्यथा जुनी वेदना ही जुनी..!! 

दिशांध वारा गुज सांगे कुणाचे 

हुंकार हे दाटती अंतरी.. 

अज्ञात काहूर हृदयात माझ्या

अनोळखी चेहऱ्यांचे ऋणी..!! 

अगतिकतेचे हे पाश भवती

सुरावाचुनी जशी बासुरी.. 

देई विसावा अखेरच्या क्षणाला 

असे आस ही माझिया मनी..!! 

- भक्ती आजगावकर 

नियती

..
थरथरत्या हाताने ठेऊन आलेले ते पाकीट...
चोर नजरेने पुन्हा एकदा वळून पाहताना अपराधीपणाचा परत एकदा वार अंगप्रत्यंगावर  ,,,
परत परत मनाची चलबिचल होत असतानासुद्धा डोळ्यासमोर आलेले भुकेले चेहरे आपल्याच मुलांचे... त्यांची फाटकी दप्तरे अन फुटलेल्या पाट्या...
यात त्यांचे सारे बालपण करपून चालल्याची एक धारदार जाणीव...

आपल्या कोणत्याच प्रयत्नांना यश नको पण निदान पोटा पुरता पसा??? तो हि नाकारत चाललीय हि नियती...का... ???
अन मग आता हे काम... हा सूड स्वत:वर... दुनियेवर कि नियतीवर... नक्की कोणावर..???

अन कसले हे काम... काय असेल त्या पाकिटात... वाईटसाईट काही काम तर नसेल.. काय करून घेतील... पण भुकेल्या मुखी दोन घास देणारे काम... वाईट कसे असेल ...मनाचा हिय्या करून विचारावे तरी फक्त ओरडा बसला... नको त्या गोष्टीत नाक न खुपसण्याचा ..

निदान एका गोष्टीचे सुख आहे .. घरापासून दूर आलोय ... ठिकाण हि नवीन आहे... ओळखीचे नाही ..      
पण काय होईल त्या पाकिटाचे .... हा प्रश्न अधुराच राहील ...

पुरे... सध्या जेवण घेऊन घरी जावे आधी ... त्याशिवाय पोटाची न मनाची भूक भागणार नाही...

.....
.....
.....

हे काय... बायको एकटीच घरात ... मुलं कुठेयत ...
"वस्तीतल्या ताईने मुलांना फिरायला नेलेय... का.. कुठे...??
परत कधी येणार ?? ... हे काय..मी खाऊ आणलाय न.... उघडला पण नाहीये अजून... कधी याल रे बाळानो... निदान आज तुम्हाला पोट भर जेवताना पाहू दे...

कधी याल.. किती उशीर...??
अन हे काय... हे वस्तीवाले.. सगळेच का एकत्र... काय हा कोलाहल..  काय झालेय काय...?

देवा... ताई अन मुलं कुठेयत ... कुठे गेली होती नेमकी ...

अरे देवा... हातातला खाऊ ... माझी मुलं ...
हे सारं जग माझ्या भोवती का फिरतंय... !!!!

- भक्ती आजगावकर


आज मुंबई बॉम्बस्फोटाच्या मिषाने... त्यात बळी गेलेल्या लोकांना श्रद्धांजली... अन त्यातल्याच एका विचाराचे हे तरंग...  
आज पहिल्यांदा.. लिहिताना आनंद होत नाहीये... :(

दोन प्रसंग

एक मेसेज.. दोन फ़ोन...
उत्तर नाही अन आपली तणतण...
वाट पाहणे .. रागावणे अन् सरते शेवटी काळजी ...
मग एक स्फोट ..

सुट्टी... रुटीन मधून एक ब्रेक
नातेवाईक ..मैत्रिणी .. मज्जा ..मोकळीक
मनाच्या एका कोपऱ्यात हुरहुरती आठवण ...
तरी "न केलेला मेसेज" ..ही पहिल्या प्रसंगाची शिकवण

अन् मग शल्य ...
कोणती जाणीव खरी... कोणते भाव खरे...

अश्या सलील सीमेवर झुलणे का ...
अश्या आंदोलनांनी हलणे का...
आपण आपण आपलेच तरी
इतके अनोळखी जगणे का..

- भक्ती आजगावकर